Đời người không cốt ở của cải

Có những người không thiếu gì mà lúc nào cũng sống như sắp rơi xuống vực.

Có lương. Có nhà. Có khoản để dành. Có cả danh tiếng.

Nhưng vẫn bất an.

Vẫn so. Vẫn giữ. Vẫn sợ mất.

Cái nghèo đáng sợ nhất không phải lúc túi rỗng. Mà là lúc lòng không bao giờ thấy đủ.

Đức Giêsu chạm đúng chỗ đó:

“Anh em phải coi chừng, phải giữ mình khỏi mọi thứ tham lam, vì không phải dư giả mà mạng sống con người được bảo đảm nhờ của cải đâu.”

Câu này không dễ nghe. Vì nó đụng vào điều người ta vẫn âm thầm tin.

Rằng nếu có thêm một ít nữa, mình sẽ yên. Rằng nếu tích đủ rồi, mình sẽ sống. Rằng của cải không chỉ giúp ta sống, mà còn bảo đảm giá trị của ta.

Không.

Đức Giêsu không nói của cải là xấu. Ngài cũng không ca ngợi sự bừa bãi, lười biếng hay vô trách nhiệm. Bối cảnh của câu này rất rõ: có người chen vào giữa đám đông, xin Ngài xử một vụ chia gia tài. Người ấy muốn công bằng. Nghe có vẻ chính đáng.

Nhưng Đức Giêsu từ chối đóng vai trọng tài tài sản. Vì Ngài thấy sâu hơn vụ tranh chấp. Vấn đề không nằm ở phần chia. Vấn đề nằm ở trái tim bị của cải cột chặt.

Nhiều người hiểu hời hợt rằng lòng tham chỉ là muốn thật nhiều tiền. Sai.

Lòng tham còn là để tiền bạc quyết định mình là ai. Là đo sự an toàn bằng số mình nắm. Là tưởng mình sống được nhờ thứ mình giữ chặt.

Bởi vậy Đức Giêsu không chỉ bảo “đừng lấy của người khác”. Ngài nói mạnh hơn: “phải coi chừng”, “phải giữ mình”. Vì lòng tham không luôn ồn ào. Nó rất ngoan đạo. Rất hợp lý. Rất biết ngụy trang.

Nó có thể núp dưới tên gọi “lo cho tương lai”. “Lo cho gia đình”. “Lo cho ổn định”.

Dĩ nhiên có những nỗi lo chính đáng. Nhưng khi mọi quyết định, mọi tương quan, mọi bình an đều bị tiền bạc chi phối, thì đó không còn là khôn ngoan nữa. Đó là nô lệ.

Vế sau của câu này còn sắc hơn: “không phải dư giả mà mạng sống con người được bảo đảm nhờ của cải đâu.”

Đức Giêsu không phủ nhận ích lợi của của cải. Ngài phủ nhận quyền tối hậu của nó.

Của cải có thể kéo dài tiện nghi. Không bảo đảm được mạng sống. Của cải có thể mua nhiều thứ. Không mua được ngày mai. Của cải có thể làm ta trông vững vàng trước mặt người khác. Không làm ta đứng vững trước sự thật về mình.

Bi kịch là thế này: người ta có thể dành cả đời để gia cố cái sẽ mất, nhưng bỏ mặc cái đang mục từ bên trong.

Khi Đức Giêsu nói về lòng tham, Ngài không chỉ cảnh báo một lỗi luân lý. Ngài đang vạch ra một ảo tưởng.

Ảo tưởng rằng càng nắm chặt, càng sống. Trong khi nhiều khi chính lúc nắm chặt nhất, con người đang chết dần: chết vì nghi kỵ, chết vì so đo, chết vì không còn nhìn người khác ngoài giá trị sử dụng.

Một đời dư giả vẫn có thể là một đời thiếu. Thiếu tự do. Thiếu bình an. Thiếu chính sự sống.

Thứ giết linh hồn không luôn là mất mát. Nhiều khi là cảm giác mình đang có quá nhiều để mất.