Kẻ không dám ngẩng đầu

Có một kiểu lạc đường rất được khen ngợi: không sa ngã lớn, không tai tiếng, không bê bối, nhưng lòng thì cứng dần lại.

Cứng vì luôn thấy mình đúng. Cứng vì quen đo đời mình bằng việc so với người khác. Cứng vì miệng không nói ra, nhưng trong đầu vẫn đều đều một câu: ít ra tôi không tệ như họ.

Đức Giêsu chạm đúng chỗ đó khi kể về người thu thuế: ông đứng đàng xa, không dám ngước mắt lên trời, chỉ đấm ngực mà nói: “Lạy Thiên Chúa, xin thương xót con là kẻ tội lỗi.” Và Đức Giêsu kết luận: chính ông này, chứ không phải người kia, khi trở xuống mà về nhà thì đã được nên công chính.

Nhiều người hiểu đoạn này rất hời hợt. Họ nghĩ chỉ cần tự chê mình, chỉ cần nói mình tội lỗi, chỉ cần một chút mặc cảm đạo đức, là đủ đẹp lòng Chúa.

Không phải.

Đây không phải màn trình diễn khiêm tốn. Cũng không phải thứ tự hạ thấp bản thân cho có vẻ đạo đức.

Vấn đề không nằm ở giọng nói nhỏ hay tư thế cúi đầu. Vấn đề nằm ở chỗ ông ấy không còn nấp sau bất cứ công trạng nào. Ông không kể lể. Không biện hộ. Không so sánh. Không thương lượng.

Ông chỉ đặt mình trước mặt Thiên Chúa như một người cần lòng thương xót. Thế thôi.

Còn người Pharisêu sai ở đâu? Không hẳn ở việc ông làm những điều tốt. Ăn chay, dâng phần mười, giữ luật: những điều đó không xấu.

Cái sai nằm ở chỗ ông biến điều tốt thành nền để khinh người khác. Ông không cầu nguyện với Thiên Chúa nhiều bằng cầu nguyện với cái tôi của mình. Miệng hướng lên trời, nhưng lòng quay vào gương.

Đó mới là chỗ đáng sợ.

Một người có thể rất đạo hạnh bề ngoài, nhưng hoàn toàn không còn chỗ cho ân sủng. Vì đã đầy ắp chính mình.

Thiên Chúa không công chính hóa kẻ biết tô đẹp hồ sơ. Ngài công chính hóa kẻ chịu để sự thật đập vỡ lớp vỏ tự mãn.

Khó nghe, nhưng thật: điều ngăn ta đến với Chúa nhiều khi không phải tội lỗi của ta, mà là ý nghĩ rằng ta vẫn khá ổn.

Người thu thuế được nên công chính không phải vì ông tệ hơn nên được ưu tiên, mà vì ông thôi giả vờ. Ông ngừng đứng trên bậc thang so sánh. Ông đứng trên nền sự thật.

Và ở đó, lòng thương xót có chỗ để đi vào.

Ai tự nâng mình lên sẽ bị hạ xuống. Không phải vì Thiên Chúa ghét người mạnh. Mà vì kẻ cứ tự nâng mình thì không còn đôi tay trống để nhận lấy gì nữa.

Có khi thứ phải sám hối trước hết không phải là một hành vi xấu, mà là một trái tim không còn biết đấm ngực.

Người nguy hiểm nhất không luôn là kẻ sa ngã. Có khi là kẻ vẫn đứng thẳng, nhưng đã mất khả năng run lên trước mặt Thiên Chúa.