Không thể vừa thờ Chúa vừa thờ tiền

Thứ Bảy tuần 31 Thường niên — Lc 16,9-15

Có những người không bán linh hồn mình trong một đêm.

Họ bán rất chậm.

Từng quyết định nhỏ. Từng lần nhân nhượng. Từng lần tự nhủ: chỉ lần này thôi.

Rồi đến một lúc, họ vẫn đi lễ, vẫn giữ vẻ tử tế, vẫn nói về điều đúng. Nhưng mọi chọn lựa thật sự đều xoay quanh một câu hỏi khác: được gì.

Tin Mừng chạm đúng chỗ đó. Không vòng vo.

"Các con không thể làm tôi Thiên Chúa mà lại làm tôi tiền của được."

Nhiều người nghe câu này và hiểu theo kiểu đơn giản: miễn là đừng quá tham. Miễn là còn làm việc thiện. Miễn là vẫn giữ đạo.

Không.

Đức Giêsu không nói: các con đừng yêu tiền quá mức. Ngài nói: không thể làm tôi hai chủ.

Đây không chỉ là chuyện đạo đức kinh tế. Đây là chuyện thờ phượng.

Tiền không chỉ là một công cụ trung tính. Nó rất nhanh biến thành một ông chủ. Nó hứa an toàn. Nó hứa giá trị. Nó hứa danh dự. Nó hứa rằng: có nó, ta sẽ không phải lệ thuộc ai.

Và vì thế, người ta không cần phải quỳ xuống trước bàn thờ ngẫu tượng mới là thờ ngẫu tượng. Chỉ cần để tiền quyết định điều gì đáng sống, đáng sợ, đáng hy sinh. Thế là đủ.

Bối cảnh của đoạn này còn sắc hơn nữa. Những người Pharisêu nghe thế thì nhạo cười, vì họ ham tiền. Họ không phản bác bằng lý luận. Họ cười khẩy. Đó là phản ứng rất quen của kẻ bị chạm đúng tử huyệt.

Nguy hiểm nhất không phải là người công khai chối Chúa. Nguy hiểm nhất là người vẫn muốn giữ danh nghĩa thuộc về Chúa, nhưng thực ra đã nhận lương từ một ông chủ khác.

Bản văn không cho phép ta đứng giữa. Không có vùng xám ở đây. Không có thỏa hiệp êm đẹp giữa Tin Mừng và lòng tham được bọc bằng ngôn ngữ khôn ngoan, trách nhiệm, tương lai con cái, ổn định cuộc sống. Những điều đó có thể chính đáng. Nhưng chúng cũng rất dễ trở thành lớp sơn đạo đức phủ lên một sự thật đơn giản: ta sợ mất tiền hơn sợ mất tự do nội tâm.

Tiền làm đầy ví. Nhưng rất thường làm rỗng lòng.

Khi tiền là chủ, ta bắt đầu định giá mọi sự. Cả tình bạn. Cả hôn nhân. Cả ơn gọi. Cả lương tâm.

Ta không còn hỏi điều gì là đúng. Ta hỏi điều gì có lợi.

Ta không còn hỏi điều gì đẹp lòng Chúa. Ta hỏi điều gì giữ mình an toàn.

Và từ đó, linh hồn co lại. Rất lịch sự. Rất hợp lý. Rất thành công. Nhưng co lại.

Đức Giêsu không lên án của cải tự nó. Ngài vạch mặt một ách nô lệ. Vì vấn đề không nằm ở số tiền ta có. Vấn đề nằm ở chỗ: ai đang có ta.

Một người nghèo vẫn có thể thờ tiền. Một người giàu vẫn có thể thuộc trọn về Chúa. Ranh giới không ở ngoài két sắt. Ranh giới ở trong tim.

Nơi nào tiền được quyền ra lệnh, ở đó Thiên Chúa chỉ còn được tham khảo.

Và khi Thiên Chúa chỉ còn là tiếng nói phụ, ta đã biết ai mới thật là chủ.