Lùi xuống không phải để hạ mình cho đẹp

Có một cơn đói rất kín.

Không phải đói tiền. Không phải đói quyền.

Đói được công nhận. Đói được thấy. Đói được xếp ở chỗ quan trọng.

Nhiều người sống tử tế, làm việc chăm, phục vụ nhiều. Nhưng chỉ cần bị bỏ quên là nổi giận. Chỉ cần không được nhắc tên là chua chát.

Vết thương lộ ra ở đúng chỗ đó. Ta không chỉ làm điều tốt. Ta còn muốn đứng ở hàng đầu của điều tốt.

Giữa bữa tiệc, thấy người ta chen chỗ nhất, Đức Giêsu nói một câu rất sắc: “Vì phàm ai tôn mình lên sẽ bị hạ xuống, còn ai hạ mình xuống sẽ được tôn lên” (Lc 14,11).

Nhiều người đọc câu này như một mẹo ứng xử. Cứ ngồi chỗ thấp trước. Tỏ ra khiêm tốn trước. Rồi sẽ được mời lên.

Đó không phải khiêm nhường. Đó là tham vọng đội lốt khiêm nhường. Chỉ đổi chiến thuật, không đổi trái tim.

Bối cảnh của đoạn này bẻ gãy cách hiểu hời hợt ấy. Đức Giêsu không mở lớp dạy phép lịch sự bàn tiệc. Người đang phơi ra một cơ chế sâu hơn: con người tự nâng mình lên trước mặt người khác, và thậm chí trước mặt Thiên Chúa.

“Tôn mình lên” không chỉ là khoe khoang bằng lời. Nó tinh vi hơn nhiều.

Là âm thầm so sánh. Là cần người khác thua để mình thấy mình hơn. Là làm điều tốt nhưng không chịu nổi cảnh mình vô danh. Là bề ngoài nhún nhường nhưng trong lòng vẫn đòi một chỗ cao.

Đức Giêsu không bảo: hãy tự ghét mình. Người cũng không ca ngợi thứ mặc cảm, co rút, tự hạ nhục bản thân. Không.

“Hạ mình xuống” trong mạch văn này là thôi giành chỗ. Thôi tự phong giá trị cho mình bằng ánh mắt người khác. Chấp nhận mình không phải trung tâm.

Đó là điều khó nghe. Vì phần lớn bất an của ta không đến từ việc mình kém giá trị, mà đến từ việc mình cứ phải chứng minh giá trị ấy, liên tục, mệt mỏi, tuyệt vọng.

Ta chen vào cuộc nói chuyện để được chú ý. Ta đăng tải để được xác nhận. Ta phục vụ để được nhớ ơn. Ta tử tế để được tiếng tốt.

Rồi gọi tất cả là sống đẹp.

Nhưng Tin Mừng không khen cơn đói được trang điểm. Tin Mừng đòi chạm vào gốc rễ của nó.

Người nào thật sự tự do thì không cần leo lên trước. Người nào thật sự biết mình đứng trước mặt Thiên Chúa thì không phát cuồng vì chỗ ngồi trước mặt người đời.

Nghịch lý của Đức Giêsu nằm ở đây: kẻ cố nâng mình lên rốt cuộc sống bằng tay người khác. Một lời khen làm họ bay lên. Một sự lãng quên làm họ sụp xuống.

Còn người dám lùi xuống, dám thôi chiếm chỗ, dám sống mà không cần phô bày, lại là người không ai hạ nhục nổi. Vì họ không còn giao phẩm giá mình cho đám đông giữ hộ.

Có những chỗ cao làm con người nhỏ lại. Và có những chỗ thấp phơi ra một tâm hồn đã được giải phóng.

Điều đáng sợ không phải là ngồi chỗ cuối. Điều đáng sợ là cả đời chỉ sống để được mời lên.