Yêu không phải là cảm xúc đạo đức

Chúa Nhật XXX Thường niên, năm A — Xh 22,20-26; 1 Tx 1,5c-10; Mt 22,34-40

Có những người rất tử tế.

Không làm hại ai. Không gây ồn ào. Không sống bê bối.

Nhưng đời họ vẫn lệch.

Lệch không vì làm điều dữ lớn. Lệch vì yêu điều nhỏ quá mức. Yêu sự an toàn hơn sự thật. Yêu hình ảnh của mình hơn tha nhân. Yêu tiện nghi hơn Thiên Chúa.

Bề ngoài vẫn ổn. Bên trong đã có một ngẫu tượng ngồi lên ngai.

Câu hỏi người thông luật đặt ra nghe có vẻ đạo đức: điều răn nào lớn nhất?

Thật ra, đó không chỉ là chuyện xếp hạng. Đó là chuyện trung tâm. Cái gì đứng giữa đời người? Cái gì quyết định mọi chọn lựa còn lại?

Đức Giêsu không trả lời bằng một mẹo khôn ngoan. Ngài đánh thẳng vào gốc: phải yêu mến Đức Chúa là Thiên Chúa của ngươi hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn.

Hết.

Chữ đó làm khó chịu.

Vì ta quen sống kiểu chừa lại. Chừa lại một vùng không cho Chúa chạm tới. Một tham vọng riêng. Một oán hận riêng. Một thú vui riêng. Một thứ sợ hãi riêng.

Ta muốn yêu Chúa. Nhưng không hết lòng. Ta muốn sống tốt với người khác. Nhưng không muốn mất gì.

Nhiều người hiểu câu Tin Mừng này theo kiểu rất hời hợt: đạo nào cũng dạy yêu thương, vậy thôi.

Không.

Đức Giêsu không nói về một thứ tử tế chung chung. Ngài không cổ võ thứ tình yêu mềm, dễ nghe, không đụng chạm. Ngài nói về một trật tự tuyệt đối: Chúa trước hết. Và chính vì Chúa trước hết nên người bên cạnh không còn là món phụ.

Bởi thế Ngài nói điều răn thứ hai “giống như” điều răn thứ nhất. Không tách rời. Không đổi chỗ. Không nhân danh yêu Chúa để coi thường con người. Cũng không nhân danh yêu người để loại bỏ Thiên Chúa.

Toàn bộ Lề Luật và các Ngôn Sứ treo trên hai điều đó. Không có tình yêu này, mọi sự đạo đức khác có thể vẫn còn hình thức, nhưng đã mất xương sống.

Bài đọc Xuất Hành làm ý ấy trở nên sắc lạnh. Thiên Chúa đứng về phía ngoại kiều, góa phụ, trẻ mồ côi, người nghèo mắc nợ. Không phải vì họ dễ thương hơn. Mà vì quyền lực luôn có xu hướng nghiền nát kẻ yếu.

Nói mình yêu Chúa mà sống vô cảm trước người dễ bị tổn thương, đó không phải là đức tin chưa trọn. Đó là phản bội chính điều răn thứ nhất.

Yêu người thân mình thì dễ. Yêu người có ích cho mình thì dễ. Yêu người làm mình thấy mình tốt đẹp thì dễ.

Còn người nghèo, người phiền, người khác mình, người không đem lại lợi ích gì? Chính ở đó, lời “yêu người thân cận như chính mình” mất hết vẻ trang trí và trở thành lưỡi dao.

Thánh Phaolô nhắc đến một Hội Thánh đã “quay về với Thiên Chúa, từ bỏ ngẫu tượng”. Ngẫu tượng không chỉ là tượng gỗ tượng đá. Ngẫu tượng hôm nay rất lịch sự. Nó có thể là tiền bạc. Là danh tiếng. Là chủ nghĩa bản thân được bọc bằng ngôn ngữ chữa lành. Là một đời sống chỉ xoay quanh mình nhưng vẫn tưởng là vô hại.

Không ai cùng lúc thờ phượng Thiên Chúa và giữ ngôi vua cho ngẫu tượng. Phải có một bên bị hạ xuống.

Điều răn lớn nhất vì thế không phải là khẩu hiệu để treo. Nó là cuộc thanh trừng tận gốc. Ai đang ở giữa lòng tôi? Ai đang điều khiển các quyết định của tôi? Tôi thật sự yêu Chúa, hay chỉ muốn dùng Chúa để bảo vệ cách sống mình đã chọn?

Đức Giêsu không xin một phần trăm lịch sự của trái tim. Ngài đòi tất cả.

Và chỉ khi đó, tha nhân mới thôi là cái bóng đi ngang đời tôi. Họ trở thành nơi đo sự thật của tình yêu tôi dành cho Thiên Chúa.

Nhiều thứ trong đời ta không xấu. Chúng chỉ đang ngồi sai chỗ.

Khi một điều không phải là Chúa đứng ở trung tâm, nó sẽ bắt ta trả giá bằng chính linh hồn mình.